.


Kerk & Israёl Protestantse gemeente Driestwegkerk te Nunspeet

 

Vanaf de Israëlzondag 2021 starten we ons nieuwe projekt. Ook de collecte voor deze dag is hier voor bestemd. Informatie vindt u op deze pagina. Ons commissielid Lidy Berndsen heeft een prachtige houten Yad (hebreeuws voor hand) ontworpen (mooi kadootje voor de feestdagen, relatiegeschenk of gewoon op je eigen bureau) en stelt deze “handjes” beschikbaar voor dit projekt. Zij maakt ze zelf en u kunt ze bestellen voor € 7,50. Prachtig initiatief en een zeer goed doel. Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.       

Yad Elie is in 2002 opgericht door Marion Kunstenaar, een van oorsprong Nederlandse Jodin, ter nagedachtenis aan haar man Elie. Het werk begon na een ontmoeting met Cobi, een jongetje van zes. Hij kon niet samen met zijn klasgenootjes eten, want zijn moeder was niet in staat de schoolmaaltijden te betalen. De leerkrachten probeerden het probleem op te lossen. Nadat de andere leerlingen waren uitgegeten, riep de onderwijzer Cobi bij zich in de lerarenkamer en gaf hem daar de restjes. Vanaf dat moment besloot Marion Kunstenaar geld in te zamelen om maaltijden te kunnen verstrekken aan een grote groep kwetsbare kinderen in Jeruzalem en werd de organisatie Yad Elie geboren.

Delen in de zegen: voedsel als brug naar de ander De Bijbel laat zien dat een goede manier van omgaan met Gods zegen is: je vijand te eten geven als hij honger heeft (Spr. 25:21, geciteerd door Paulus in Rom. 12:20). Daardoor wordt die zegen nog veel groter. Méér dan mooie woorden kan deze onvoorwaardelijke hulp daadwerkelijk bruggen slaan. In Israël pakt de Joodse organisatie Yad Elie dit idee op. In het land komt op veel plaatsen armoede voor, zowel onder Joden als onder Palestijnen. Yad Elie zorgt ervoor dat op veel scholen voedsel wordt uitgedeeld aan kinderen uit arme gezinnen. Hierdoor krijgen deze kinderen minimaal één keer per dag een goede en gezonde maaltijd. Daarbij wordt geen onderscheid gemaakt tussen Joodse en Palestijnse kinderen. Veel scholen waren het afgelopen corona-jaar regelmatig een periode dicht op last van de overheid. Op allerlei manieren werd geprobeerd om toch voedsel bij arme gezinnen te krijgen. Zo schakelde Yad Elie studenten van een Joodse jeshiva (Talmoed school) in om eten klaar te maken voor Palestijnse families! Ook vluchtelingenkinderen werden niet vergeten.

Op de website van het CIS www.hetcis.nl  is meer informatie te vinden over Yad Elie. U kunt daar onder meer een filmpje bekijken over een van de projecten. Helpt u ons om Yad Elie te ondersteunen door het bestellen van een “Yad”, of u kunt een gift over maken naar NL 02 INGB 0678 0850 80 t.n.v. Stichting Centrum voor Israëlstudies te Ede o.v.v. Yad Elie. Uw gift is fiscaal aftrekbaar.

 

Aan het Amsterdamse Merwedeplein, voor nummer 37, liggen vier struikelstenen. Een voor Anne Frank, een voor haar zus Margot, een voor moeder Edith en een voor vader Otto Frank. Dat laatste is opmerkelijk, want Otto overleefde de oorlog en stierf in 1980 in Zwitserland aan longkanker. Toch legde kunstenaar Gunter Demnig in 2015 voor alle vier leden van het gezin Frank zijn met een messingplaatje bedekte Stolpersteine voor hun huis. Niemand zal beweren dat Otto Frank geen slachtoffer van de Shoa was, niemand wil hem het recht op een steentje bij zijn vermoorde vrouw en dochters ontzeggen, maar de vraag wie wel en wie niet in aanmerking komt voor deze eer, wordt internationaal steeds urgenter. In het Luxemburgse dorpje Junglinster leidde de kwestie tot een heuse rel. Daar zouden vorige maand liefst elf steentjes gelegd worden, maar niet voor in de kampen vermoorde Joden. Ook niet voor Sinti of Roma, zelfs niet voor geëxecuteerde verzetsstrijders of door de nazi’s gedode geallieerde soldaten. Nee, de elf waren in de oorlogsjaren gedwongen dienst te nemen in de Wehrmacht, zij waren Zwangsrekrutierte. Bepaald geen te benijden lot, maar heel wat anders dan de miljoenen die in Auschwitz, Sobibor of Treblinka werden vermoord vanwege hun afomst.

De Joodse gemeenschap is Luxemburg maakt zich grote zorgen over de precedentwerking die van de actie in Junglinster uit kan gaan. Slachtoffers en daders Zo dreigt het succes van de struikelstenen – er liggen er inmiddels in heel Europa zo’n 80 duizend – een inflatoir effect te krijgen, die zelfs tot revisionisme zou kunnen leiden. Immers, waren Duitse dienstplichtigen die gedwongen werden voor Hitler te vechten en in groten getale omkwamen, in zekere zin niet ook slachtoffers van het naziregime? Als iedereen die tijdens de oorlog heeft geleden een Stolperstein kan krijgen, wat is dan nog de waarde ervan? En kunnen groepen die tot nu toe als daders zijn aangemerkt, zo historisch hun straatje schoonvegen? Bij de nationale dodenherdenking wilde men in 2012 al een scholier een gedicht laten voordragen over haar oudoom die in de SS had gediend.

Nu dreigt de scheidslijn tussen slachtoffers en daders ook bij de struikelstenen te vervagen. Voor een deel ligt de schuld van de controverse bij Gunter Demnig zelf, de kunstenaar die in 1996 begon met zijn project. Zijn stichting definieert wie er voor Stolpersteine in aanmerking komt: “Mensen die in de tijd van het nationaalsocialisme vervolgd, vermoord, gedeporteerd, verdreven of de zelfmoord in gedreven zijn.” Strikt genomen betekent dit dat een in Arnhem gesneuvelde Britse parachutist niet in aanmerking komt, en een NSDAP’er die in 1945 door het Russische leger uit Oost-Pruissen is verdreven, wél. En dan is er tenminste nog een definitie. Wanneer de inmiddels 73-jarige Demnig stopt met stenen leggen of overlijdt, lijkt er geen enkel overzicht meer over wie recht heeft op een Stolperstein. Nu al worden er alternatieve stenen gelegd, omdat Demnig niet overal tegelijk kan zijn en er een forse wachtlijst is. Schrikbeeld Om misbruik te voorkomen, stellen enkele grote Duitse steden nu al strengere eisen aan het leggen van de stenen. Demnig kwam tien jaar geleden zelfs in conflict met Hannover, toen hij een steen wilde leggen voor een Joodse kinderarts, die al in 1936 Duitsland ontvlucht was en de oorlog had overleefd. Augsburg wilde geen steentje voor een Duitse tegenstandster van de nazi’s, die bij een geallieerd bombardement om het leven kwam. Het is een vreemde paradox: de kunstenaar die de slachtoffers zegt te willen eren, legt ze voor bijna iedereen, terwijl Duitse autoriteiten waken over de ‘puurheid’ van het project.

Misschien is het een idee een onafhankelijke commissie in te stellen die bepaalt wie wel of geen steen verdient. Voor velen doemt echter onmiddellijk het schrikbeeld op van het falende Comité 4 en 5 mei, dat zich vaak meer door hedendaagse politieke agenda’s dan door empathie met slachtoffers en hun nabestaanden lijkt te laten leiden. Maar meer duidelijkheid zou wel kunnen de bizarre situatie hebben voorkomen dat Amsterdam de hele familie Frank een steentje gunt, terwijl er in Aken slechts drie liggen: voor Anne, Margot en Edith … Otto mocht er niet bij.

Bron NIW

 

NIEUWSBRIEF KERK & ISRAËL VELUWE, juli/augustus 2021

Uitgave van de Classicale Commissie Kerk & Israël Veluwe

 

       INHOUDSOPGAVE

 

       Voorwoord

       Activiteiten Kerk & Israël Veluwe

       Artikelen van leden:

       Van Abba tot zondebok (aflevering 19)

       Waar je gaat en waar je staat

       Rabbijn Jonathan Sacks over Leviticus

       Het Apeldoornsche Bosch

 

       CIDI-nieuwsbrief van 13 juli jl: Kaag ontkracht beschuldigingen Simons

       Protestantse Raad voor K&I: Joods-christelijke beschaving... of toch niet?

       Actie Kerk & Israël Veluwe: ‘Kerk, … wees eerlijk!’ (zie aparte bijlage)

       Kalender joodse feest- en gedenkdagen in 2021, 5781/5782.

     

 

 

VOORWOORD

Geachte Israëlvrienden, wat is het lang geleden dat we elkaar zagen en spraken. Lang geleden ook dat er een Nieuwsbrief uitkwam. Ik weet nog dat we ons eerste nummer uitbrachten, in september 2017, toen we oog in oog stonden met de reorganisatie van de classes van de PKN. Die reorganisatie is een feit en het moet gezegd, een en ander loopt voorspoedig. We vormen inmiddels een geheel, alle classicale commissies Kerk & Israël op de Veluwe: Hattem (Wezep, Hattem, Epe, Heerde), Apeldoorn (Twello, Vaassen), Barneveld (Nijkerk), Ede (Wageningen) en Harderwijk (Elburg, Ermelo, Nunspeet, Oldebroek, Putten) enz.

De contacten met de classis Veluwe zijn goed. Scriba Gerrit Bok is inmiddels een goede bekende van ons. Maandelijks worden we op de hoogte gehouden van het werk van de classis en dat van classispredikant Wilbert van Iperen. Begin juni hadden we een ontmoeting met hem en (het bestuur van) de classis. Dat was een zinvol treffen. Financieel hebben we de classis nog niet veel gekost, maar er is voldoende ruimte om weer activiteiten te organiseren. Ook is het de bedoeling om rond Pasen 2022 voor de classis een bijeenkomst te organiseren met als thema ’De smaken van Pesach’. Het besef van de classis van de (joodse) wortels van ons christelijk geloof lijkt gaandeweg de rit enorm toegenomen. We zijn daar dankbaar voor en blij om.

Op deze plek wil ik ‘de bende van zes’ graag bij u introduceren. Deze bestaat uit de zes personen die onze classicale commissie Kerk & Israël Veluwe bij de classis Veluwe vertegenwoordigen. Het betreft ds. Leo Ijkel (penningmeester) uit regio Apeldoorn, ds. Nico van den Houten uit regio Ede, dhr. Maarten Herfst uit regio Hattem/Heerde/Epe/Wezep, de heer Johan de Kruijff uit regio Barneveld, Nijkerk Leny Zintel (secretaris) (regio Harderwijk, Elburg, Ermelo, Nunspeet, Putten) en ondergetekende (voorzitter). Met ons zessen proberen we onze achterban – dat bent u – zo goed mogelijk bij de classis te representeren. Zelf ben ik daarnaast ook ambassadeur Kerk & Israël Veluwe bij de Protestantse Raad voor Kerk & Israël. Daardoor is er een representatie vanuit onze classis Veluwe naar de landelijke PKN en omgekeerd. Organisatorisch is er dus een en ander verbeterd de laatste tijd.

Ons motto bij al ons werk en bij deze Nieuwsbrief is: dienstbaar zijn aan de kerkelijke gemeenten, samen ‘lernen’ en activiteiten ontplooien, waakzaam zijn tegen antisemitisme. Uiteindelijk tot eer van Israëls ENE, die wij hebben leren kennen in onze Heer Jezus Christus. Daarom in dit nummer om te beginnen aandacht voor de komende Israëlzondag, begin oktober 2021. De ‘handreiking voor de Israëlzondag’ van de PKN bestaat dit jaar uit divers materiaal rond de gegeven Bijbelteksten uit het oecumenisch leesrooster: Marcus 10: 1 - 16 en Johannes 8: 1 - 11, met de nodige verwijzingen naar oudtestamentische teksten. Twee auteurs buigen zich over de Marcustekst en twee anderen nemen de Johannestekst als uitgangspunt. Daarnaast schrijven drie joodse auteurs een korte verhandeling over de tekst van hun keuze. Op de website van de PKN is ook een PDF bestand van Kind op Zondag te downloaden, zodat u ook een kinder- jongeren bijdrage tot uw beschikking heeft. Zie www.protestantsekerk.nl/israelzondag  Ook het Centrum voor Israëlstudies en Christenen voor Israël hebben weer een eigen bijdrage voor Israëlzondag, Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.  en www.christenenvoorisrael.nl 

Verder brengen wij enkele Kerk & Israël-activiteiten onder uw aandacht die dit najaar op de Veluwe plaatsvinden. Let wel: de lijst is niet volledig. En natuurlijk valt er door corona veel uit. Wat wel gepand staat, volgt hieronder. Mocht u aanvullingen hebben, dan zetten we die op de website. Die website wordt trouwens goed bezocht. Laatst nog door een meneer voor wie Kerk & Israël een ware eye-opener was. Hij liet dit aan Leny weten. Er staan dan ook goede links op de website. https://www.kerkenisraelveluwe.nl 

Daarnaast dit keer een artikel in een reeks van Stien van der Hout en Tjitte Dijkstra: ‘Van Abba tot zondebok’. En een artikel in de reeks van Louise Katus. Beide artikelen mogen in alle kerkbladen geplaatst worden. Als klap op de vuurpijl de brief die Marinus ten Brinke namens onze commissie aan de PKN/cq de Protestantse Raad voor Kerk & Israël schreef, getiteld ‘Kerk, wees eerlijk’. (Als bijlage bij deze Nieuwsbrief)

De Raad heeft inmiddels gereageerd door te zeggen dat ‘de input wordt meegenomen bij het verdere nadenken binnen de Raad over het vervolg op de Verklaring van Erkenning en Verantwoordelijkheid’. Maar er staat nog meer in deze Nieuwsbrief. We wensen u dan ook veel leesplezier. Overigens: het staat een ieder van u vrij om aanvullingen/correcties te leveren. Stuurt u die dan naar mij aangezien onze secretaris nog even afwezig is vanwege ziekte.

Namens de Classicale Commissie Kerk & Israël Veluwe, Beatrice L. Jongkind, voorzitter, Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.    Mw. H.A.C. Zintel - van der Pot, secretaris classicale Commissie Kerk & Israël Veluwe Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.  Dagelijks bestuur: Leo Ijkel, Maarten Herfst, Nico van den Houten, Johan de Kruijff, Leny Zintel en ondergetekende.

 

ACTIVITEITEN KERK & ISRAËL VELUWE

Apeldoorn Barneveld

Op DV donderdagavond 14 oktober organiseert de werkgroep 'Israël & onze gemeente' van de Hervormde Gemeente te Barneveld een Israël-avond in de Oude Kerk, Torenplein 1 te Barneveld.

Ds. Edjan Westerman, auteur van het indrukwekkende boek 'De Messias leren' hoopt die avond te spreken over het thema 'Gods trouw aan Israël: in goede én kwade dagen?' De avond begint om 20:00 uur en is gratis toegankelijk. Wel zal er collecte worden gehouden ter bestrijding van de onkosten. Een batig saldo zal ten goede komen aan een nog nader te bepalen goed doel. Er zal, onder voorbehoud van de dan (nog) geldende coronamaatregelen, een boekentafel aanwezig zijn en er kunnen producten uit Israël gekocht worden.

Met vriendelijke groet, Dirk Verschoor, secretaris Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

Ede Epe/Hattem/Heerde/Wezep

Helaas kan ik nog geen nieuwe plannen in het kader van Kerk en Israël aan je doorgeven voor de Nieuwsbrief. Ik heb wel alle documenten voor de Israëlzondag 2021 in een map verzameld en ik wil die binnenkort (na overleg met Leo) toesturen aan de leden van onze beraadgroep Kerk en Israël Noord Veluwe. Hopelijk kunnen we in begin oktober weer vergaderen als beraadgroep Kerk en Israël Noord Veluwe. Met een vriendelijke groet, Maarten Herfst, secretaris

Ermelo

Dit jaar zullen we als commissie Kerk en Israël Ermelo nog geen uitvoerende activiteiten opstarten. Wel gaan we ons voorbereiden op activiteiten vanaf januari 2022. Volgende week komen we bij elkaar om de agenda voor te bereiden voor onze vergadering die we in september hopen te houden. Dan willen we de activiteiten voor 2022 vaststellen evenals de opzet voor de Israëlzondag. Hoewel de ontwikkelingen rondom de coronabesmettingen positief zijn, blijven we voorzichtig. De vraag is wat er gebeurt met de besmettingen als mensen terugkomen van vakantie. Het blijven spannende en onzekere tijden!

Hart. groet, Ger van Barneveld, voorzitter Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

Harderwijk

De werkgroep K&I Harderwijk is niet actief, door de contactuele beperkingen. Wel heeft de Stichting Joods Erfgoed Harderwijk gedurende de schoolvakanties de expositie in de Oude Synagoge weer opengesteld. Leden van de werkgroep K&I en anderen zijn weer ingeroosterd als gastvrouw en – heer. De toeristische looproute maakt melding van de bezoekmogelijkheden. SJEH brengt het vroegere Joodse leven weer in beeld met een herinneringswand en een foto expositie. Op een groot scherm kan het voormalige Joods erfgoed worden bekeken.

Hartelijke groet, Leen van Haaften Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

Nunspeet

Onze commissie Hervormd K&I Nunspeet heeft een avond belegd op zaterdag 2 oktober a.s. als een opmaat naar de Israëlzondag 3 oktober. Het leek ons goed om - vanwege de stelselmatig eenzijdige en negatieve berichtgeving in de media - een positief en onderbouwd verhaal over Israël te laten houden en dat ook via Youtube online naar buiten te brengen.

Resultaat: Datum: D.V. zaterdag 2 oktober 2021, 19.30 uur

Plaats: Hervormde Dorpskerk, Dorpsstraat 12, Nunspeet

Spreker: Mr. C.G. (Kees) van der Staaij, fractieleider SGP in de Tweede Kamer

Onderwerp: "Waarom pro-Israël? Achtergronden van een positiekeuze"

Kees van der Staaij is jurist. Hij besteedt aandacht aan Bijbels recht, historisch recht, volkenrecht en internationaal recht.

Twee musici omlijsten de avond met Joodse religieuze muziek:

Pier de Jong (Ermelo) , hoorn Martin Drost (Nunspeet), orgel

De laatste zal - als er op 2 oktober nog steeds mag worden gezongen .... - ook samenzang begeleiden. Er zal breed worden uitgenodigd, zodat het een interkerkelijke avond wordt.

Belangstellenden kunnen zich aanmelden via Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. 

Met een hartelijk groet, Marinus ten Brinke, voorzitter

 

ARTIKELEN

Van Abba tot zondebok (aflevering 19)

In het alfabet zijn wij aangekomen bij de letter P. De woorden Pesach en Pasen zijn aan de beurt. Wij kennen wel overeenkomsten tussen de joodse en christelijke feesten en nergens zijn die zo duidelijk als bij Pesach en Pasen. Het woord Pesach houdt verband met ‘voorbij gaan’ of ‘ontkomen’’ zoals bij een ramp. Dat gaat terug op het verhaal van de laatste plaag, die voor het Egyptische volk een dodelijk ramp was, maar die aan de Israëlieten voorbij ging. De dag daarna volgde de bevrijding uit de slavernij. Dat wordt jaarlijks gevierd met de Sedermaaltijd, die volgens een eeuwenoude orde (Seder) vol zit met betekenissen. Er liggen op de borden bittere kruiden en ook een gerecht dat uiterlijk op klei lijkt, als herinnering aan de slavenarbeid in Egypte. Wie die ‘klei’ proeft, merkt dat er zoete appels in verwerkt zijn. Zo’n humoristisch detail laat zien dat bevrijde mensen zich niet terneer laten drukken door het verleden. Tijdens de maaltijd worden verhalen verteld en gelezen, bijvoorbeeld uit Ezechiël 37, over het doodse dal dat weer tot leven komt. Het verband met het christelijke Paasfeest is sterk, ook omdat Jezus vlak voor zijn sterven en opstaan de Pesachmaaltijd met zijn leerlingen vierde. Hoe verschillend joden en christenen van allerlei stromingen ook denken, in de kern van Pesach en Pasen vinden zij elkaar: “De Eeuwige leidt zijn mensen niet in doodlopende straten, maar doet hen ontkomen aan de macht van de farao en zelfs aan de dood. Het is interessant om te zien hoe Pesach en Pasen buiten de kring van synagoge en kerk doorwerken. Met de song ‘Go down Moses’ zingen allerlei onvrije mensen over hun hoop op bevrijding. In de schilderkunst was het niet alleen Leonardo da Vinci die het Laatste Avondmaal schilderde; het motief van de gemeenschappelijke maaltijd komt overal in de kunst en ook in populaire beeldcultuur terug.

Mijn leestip is: Exodus 12 (Pesach) en Galaten 5 (Paulus in debat over de betekenis van bevrijding.)

Tjitte Dijkstra, interkerkelijke werkgroep Kerk & Israël Harderwijk

 

Waar je gaat en waar je staat Israël is het volk van de Tora

Toen Israël met het oversteken van de Rietzee de grens passeerde van een leven in slavernij waar de Farao het voor het zeggen had, naar een leven in vrijheid waar God het voor het zeggen heeft, ontving het van de Eeuwige onderricht om ook in vrijheid te kunnen blijven leven. Tien woorden werden gegeven, de Tora, als onderricht van de Eeuwige. Die woorden werden ontvangen in de woestijn, in niemandsland, zodat in principe alle volkeren toegang zouden hebben tot Gods wijsheid. Een Joodse legende verhaalt dat de Tora aanvankelijk ook andere volken werd aangeboden. Die vroegen eerst: Wat staat erin? Ze vonden de richtlijnen echter te zwaar om te kunnen aanvaarden. Israël aanvaardde de richtlijnen wél, en werd bij de Verbondssluiting Gods eigendom. “Alles wat de Heer gesproken heeft zullen wij doen, en daarnaar zullen wij horen”.

Meer dan tien woorden

Maar de Tora bevat meer dan Tien Woorden. De eerste vijf Bijbelboeken, toegeschreven aan Mozes, bevatten in verhalende vorm al de voorgeschiedenis naar een Messiaanse toekomst. Abraham, weggeroepen uit een wereld van leugen, immoraliteit en wreedheid vertoont Messiaanse trekken als hij een onbekende toekomst tegemoet gaat vertrouwend op Gods belofte. Hij handelt Messiaans als hij zonder onderhandelen een te hoge prijs betaalt aan de Hethieten voor een plek om Sara te begraven in het land dat God hem al had toegezegd. Hij wil de vrede bewaren. Wie met rabbijnen in gesprek gaat merkt dat het aloude Eerste Testament een grote rijkdom bevat aan richtlijnen voor een steeds veranderende samenleving, die tot chaos zou vervallen zonder gids. Voor christenen, die door Jezus toegang hebben gekregen tot Gods beloofde toekomst is het van belang om met Israël in gesprek te blijven om te weten waar te gaan en waar te staan. Jezus is niet denkbaar zonder zijn joodse context. Nog altijd blijven Rabbijnen studeren om Gods wil voor deze tijd te leren kennen. Van Israël leren we bijvoorbeeld hoe we geroepen zijn om te werken aan een wereld waar vrijheid en gerechtigheid gestalte krijgen maar dat vrijheid ook gepaard gaat aan verantwoordelijkheid. Mijn vrijheid mag niet ten koste gaan van anderen. Respect voor de integriteit van de geschapen wereld is een voorwaarde. Van Israël leren we dat het God gaat om de héle wereld die bedoeld is om gezegend te worden. Gerechtvaardigd worden door het geloof vraagt ook weten waar te gaan en waar te staan. Tweeduizend jaar christendom hebben aangetoond dat de kerk het gesprek met Israël nodig heeft.

Niet passief toekijken

In feite wordt Israël en worden ook christenen geroepen om niet passief te blijven toekijken als de wereld in nood verkeert, maar om samen met God te werken aan een wereld zoals door God bedoeld. Dat dit in deze tijd een bijna onmogelijke opdracht lijkt, daarmee zullen velen het eens zijn. Toch wordt ook in deze verwarrende tijd aan Israël wijsheid gegeven om richting te duiden waar te gaan en waar te staan. Rabbijn Jonathan Sacks schreef zijn boek "To heal a fractured world" dat in de Nederlandse vertaling verscheen onder de titel Een gebroken wereld heel maken. Verheugend is dat hier en daar in de kerk aandacht komt voor de Joodse Schriftuitleg. Wij kunnen niet meer doen dan wat de Thora en Jezus ons aanreiken. Daarbij geeft het hoop te weten dat onze daden, als deze wijzen in de richting van Gods Koninkrijk (eenmaal) zullen worden aangevuld. En mochten we moedeloos worden en het gevoel krijgen dat het werk ons bij de handen afbreekt, mogen we dan geen hoop ontlenen aan de wetenschap dat het werk ondergronds toch doorgaat en eenmaal zal worden opgenomen In Gods beloofde toekomst.

Louise Katus (Putten, Ermelo)

 

Rabbijn Jonathan Sacks over Leviticus

Velen zullen ongetwijfeld niet alleen de naam kennen van de eind vorig jaar helaas overleden Britse opperrabbijn Jonathan Sacks, maar ook sommige van zijn inspirerende boekenhebben gelezen. Zoals Niet in Gods Naam. Een pleidooi tegen religieus extremisme en religieus geweld en Een gebroken wereld heel maken. Verantwoordelijk leven in tijden van crisis. Rabbijn Sacks schreef ook boeken over de Thora. Het zijn geen woord-voor-woord commentaren, maar essays bij de verschillende parasjot. Ze werden en worden ook in het Nederlands vertaald. Genesis, Exodus en Leviticus zijn al verschenen (bij uitgeverij Skandalon). Met name het boek Leviticus zal voor veel niet-Joden als minder interessant gelden. Al die voorschriften over offers kunnen zich doorgaans niet verheugen in onze warme belangstelling. Maar het boek Leviticus staat wel letterlijk in het centrum, in het hart, van de Thora. En Sacks noemt het een sleuteltekst. Een van de onderwerpen uit dit boek is dat van ‘melaatsheid’. Dat wil zeggen, zo noemden we dat vroeger. In de Nieuwe Bijbelvertaling komen we daar het woord ‘huidvraat’ tegen. Pieter Oussoren in de Naardense Bijbel vertaalt met ‘Egyptische ziekte’. Het gaat om het Hebreeuwse woord tsaraat. Omdat de Septuagint, de Griekse vertaling van Tenach, tsaraat vertaalde met lepra, is dat ook ons beeld geworden van dat woord: lepra, melaatsheid. Maar het gaat om veel meer, zo laat Sacks zijn lezers weten.

Ik zal proberen zijn visie zo beknopt mogelijk weer te geven. Om te beginnen is het een ziekte, een aandoening, die ook de kleding van mensen (Lv 13:47v.) en de muren van huizen (Lv. 14:34v.) aan kan tasten. Hoe kunnen kleren en stenen nu melaats zijn? In het verhaal van Naäman gaat het weliswaar om een huidziekte, maar in Leviticus toch om iets anders. Muren, kleren en huid, aldus Sacks, bedekken iets. Ze bedekken iets dat zich binnen die muren, die kleren of die huid bevindt of afspeelt. Schrift met Schrift vergelijkend ontdekken we dat in Dt. 24:8 en 9 bij het noemen van tsaraat verwezen wordt naar Nm 12:1-2. Naar Mirjam, die met die aandoening wordt gestraft omdat ze kwaad heeft gesproken van Mozes om diens huwelijk met een Nubische vrouw. Tsaraat is een straf op kwaadspreken! Sacks haalt ook Exodus 4:1 aan. Mozes, door de Eeuwige geroepen bij de brandende braamstruik, zegt: Maar de Israëlieten zullen me vast niet geloven. Dan krijgt hij drie tekenen: een staf die in een slang verandert, zijn hand die hij in eigen boezem moet steken en die dan wit wordt (tsaraat), en water dat bloed wordt. Het eerste en laatste teken komen terug in de confrontatie met de farao. De wit geworden hand niet. Dus was dat geen teken, maar een straf. Mozes had kwaad gesproken van zijn volksgenoten. De Eeuwige wist dat ze hem wél zouden geloven. Kwaadaardige roddel verwoest de gemeenschap. De kwaadspreker probeert die zonde verborgen te houden. Hij doet of hij zich van geen kwaad bewust is. Maar dan ziet hij opeens dat de muur van zijn huis rare plekken vertoont. Daarmee krijgt hij als het ware een seintje: toon berouw en stop met die laster. Blijft hij ongehoorzaam, dan treft het zijn bed en zijn meubels. Bekeert hij zich dan nog niet, dan worden zijn kleren aangetast. En daarna zijn lichaam. Voor straf wordt de kwaadspreker verbannen, buiten de legerplaats gestuurd. Door zijn laster had hij van iemand anders een paria gemaakt. Daarom werd hij dat nu zelf. En o ja, u kent toch het verhaal van die man, die had geroddeld. Hij kwam tot inkeer, ging naar de rabbi met de vraag: wat kan ik doen om het kwaad dat ik daarmee deed weer ongedaan te maken? De rabbi zei: koop twee kussens, en vul de een met allemaal veertjes. Schud dat kussen dan leeg boven op de toren van de stad. Kom daarna terug voor de tweede opdracht. De man deed het. De veertjes verspreidden zich door de wind in alle richtingen. Daarna kwam hij weer bij de rabbi. Hierna, zei deze, moet je met het andere kussen de stad ingaan, en al die veertjes daar weer in terug verzamelen.

Bron: Leo Ijkel

 

Het Apeldoornsche Bosch, door Leo Ijkel 

Het Apeldoornsche Bosch was een joodse psychiatrische instelling, die van 1909 tot 1943 gevestigd was aan de Zutphensestraat te Apeldoorn. In het begin leek het erop dat de nazi’s het Apeldoornsche Bosch met rust zouden laten. Daarom werd de instelling in Apeldoorn ook wel 'Jodenhemel' genoemd.

Op woensdag 20 januari 1943 verscheen de Ordedienst van Kamp Westerbork. Op het station van Apeldoorn werd een goederentrein met 40 wagons gereed gemaakt. De helft van het personeel is in die nacht gevlucht en ondergedoken. In de nacht van donderdag 21 op vrijdag 22 januari 1943 werden alle patiënten, soms naakt, verward of in dwangbuis, door eenheden van de Waffen-SS en de Ordnungspolizei in vrachtwagens naar de goederentrein gebracht.

Deze trein vertrok de volgende ochtend om 7 uur en bracht de bijna 1200 patiënten en 50 van de personeelsleden rechtstreeks naar Auschwitz. De patiënten zijn bij aankomst direct gedood. Van deze 1250 mensen heeft niemand het drama overleefd. Het resterende, in Apeldoorn gebleven personeel, is samen met de laatste ruim honderd Joodse Apeldoorners in een gewone trein naar Kamp Westerbork gebracht en werd vandaar uit gedeporteerd. Enkelen van hen hebben, net als een deel van degenen die ondergedoken waren, na de oorlog hun verhaal kunnen doen. 

Zo staat het op de website van “Het Apeldoornsche Bosch”. Elk jaar, op 21 januari, wordt deze verschrikkelijke gebeurtenis herdacht. Dit jaar kon dat niet zoals in andere jaren. Maar we raden iedereen aan om op de genoemde website te zoeken. Dan leest en hoort u et een en ander over de herdenking van dit jaar. Maar ook over het Herinneringscentrum dat vorig jaar werd geopend. Door de coronamaatregelen kon het nog maar mondjesmaat worden gebruikt. Hopelijk zal dat in de loop van dit jaar veranderen. Al was het maar om de bekende uitspraak van de Baál Sjem Tov: Vergeten is ballingschap, herinneren verlossing.

Ik wil hier nog twee dingen bij vermelden.

Ten eerste. Joop den Uyl, een bekende premier van ons land in de jaren zeventig van de vorige eeuw, verloor door wat er met Het Apeldoornsche Bosch gebeurde zijn geloof. Dat las ik in een boek van Gerben Heitink, Golfslag van de tijd. Hij op zijn beurt had dat weer gelezen in de biografie van Den Uyl, geschreven door Anet Bleich. Den Uyl groeide op in een gereformeerd gezin. Hij was een zoeker, een twijfelaar. Toen zijn beste vriendin, Leonie Norden, als begeleidster van een kindertransport vanuit Het Apeldoornsche Bosch naar Auschwitz werd afgevoerd, brak hij met zijn geloof. Hij kon dat niet rijmen met zijn beeld van God. Hij beschouwde zich sindsdien als agnost. Leonie Norden was een van die vijftig personeelsleden die ook werden weggevoerd naar Auschwitz, om daar te worden vermoord.

Ten tweede. Een Slowaakse Jood, Rudolf Vrba, schreef het boek Ik ontsnapte uit Auschwitz. Hij vertelt in dat boek ook hoe hij er getuige van was dat het transport van al die honderden patiënten binnen kwam. Hij noemt het “een nachtmerrie die zelfs de meest geharde SS’er nooit zou vergeten.” Hij beschrijft de verschrikkelijke beelden van de stervende en van angst en pijn schreeuwende slachtoffers. En dan vertelt hij het volgende: “En toch, te midden van dit alles was eer één sprankje schitterend, onbaatzuchtig gezond verstand. Tussen de krankzinnigen door liepen verpleegsters, jonge meisjes, met gescheurde en groezelige uniformen, maar met kalme gezichten en handen die nooit stilstonden. Ze hadden hun tas met medicijnen nog steeds over hun schouder en ze moesten vechten om op de been te blijven. Maar al die tijd waren ze aan het werk, troostend, verbindend, hier een injectie gevend, daar een aspirine. Niet een van hen vertoonde het geringste spoortje paniek (….). Een van hen liep langzaam voort met een zwakke oude man, rustig met hem babbelend alsof ze een wandelingetje door het park maakten.”

Ook deze verpleegsters, die tot het laatste toe met engelengeduld en liefde de aan hun zorgen toevertrouwde mensen verzorgden, werden vermoord. Een van hen was de vriendin van Joop den Uyl, Leonie Norden…..

 

 

 

 

Expositie synagoge Harderwijk     

 

Vorig jaar kon het niet vanwege de coronabeperkingen, maar dit jaar is er weer een expositie in de voormalige synagoge in de Jodenkerksteeg.

Nog t/m 30 oktober is er op dinsdag t/m zaterdag van 13.30 tot 15.30 uur vrije toegang tot de gang en de wanden op de eerste verdieping met info, foto’s en voorwerpen van (voormalige) Joodse Harderwijkers.

Er zijn 3 animatie films over de synagoge, de Joodse school en het huis van de hoofdonderwijzer en een animatie film van de Joodse begraafplaats. Deze animatie filmpjes duren ongeveer 5 minuten. Van 5 joodse families is er over de periode 1940-1945 een film/documentaire te zien. Deze films duren 12 tot 20 minuten.

Er hangen ook twee schilderijen die de Harderwijkse kunstenaar Bertus Sondaar in uitleen heeft gegeven.

 

Namens de interkerkelijke werkgroep Kerk en Israël.

Stien van der Hout-Slagmolen.

 

Geschiedenis:

De eerste synagoge in Harderwijk werd in 1773 in gebruik genomen. Ook het reglement van de joodse gemeente dateert uit deze periode. In 1813 leefden er in Harderwijk dertien joodse gezinnen, waarvan de kostwinners merendeels in de handel werkzaam waren, of als slachter of tabaksteler. De uit 1817 daterende synagoge aan de Jodenkerksteeg stond twintig jaar later reeds op instorten en moest daarom in 1839 ingrijpend gerestaureerd worden. Het gebouw heeft tot aan de Tweede Wereldoorlog dienst gedaan.

In 1852 werd in het nabijgelegen Tonsel een nieuwe joodse begraafplaats ingericht. Als synagoge buiten gebruik in 1940. De Joodse Gemeente Harderwijk is in 1947 samengegaan met die in Apeldoorn. In de loop der jaren heeft het gebouw diverse bestemmingen gehad: Baptisten, Apostolisch Genootschap (tot 1970), Moskee (begin jaren 1980), expositieruimte/milieucentrum. In 2003 in gebruik genomen als Christelijk ontmoetingshuis.

 

 

 

 


↑ Top  

© Kerk en Israel - Veluwe 2021   - Leden -

Uw Internet Explorer versie is verouderd.

Deze website kan niet met deze browser worden bekeken!

Upgrade uw browser naar de laatste versie (Internet Explorer 8) of installeer een andere browser, zoals Firefox of Google Chrome)