Wat is dan wel het bijzondere van deze commentaren? En met name van dit boek over de woestijnjaren? Ik denk vooral het feit dat Sacks bruggen weet te slaan tussen oeroude en soms moeilijk te begrijpen teksten en onze eigen tijd. Zoals hij zelf ergens opmerkt (blz. 67): de betekenis van zulke teksten kan niet voor eens en voor altijd worden vastgesteld. Betekenis moet in elk tijdperk opnieuw worden vastgesteld. En dat kan hij! Om te beginnen legt hij alle heel gevarieerde gegevens in dit boek (verhalen, wetten, lijsten met namen, reisbeschrijvingen, verslagen van opstanden enzovoorts) met elkaar uit als beeld van een periode die het volk moest doormaken om te leren een echt vrij volk te zijn. Zoiets vraagt tijd. Bevrijd worden uit Egypte is één ding, maar daarmee is Egypte nog niet uit je denken verdwenen.

Een voorbeeld van de manier waarop hij moeilijke bijbelgedeelten becommentarieert is het verhaal van Pinechas de ijveraar uit Numeri 25. Het verhaal speelt na de vergeefse pogingen van Bileam om het volk te vervloeken. Dan bedenkt Bileam een andere methode. De Moabitische vrouwen moeten de Israëlitische mannen verleiden en tot afgoderij brengen. Een zekere Zimri heeft dan openlijk gemeenschap met zo’n vrouw, en Pinechas steekt beiden neer. Dat wordt blijkbaar door de Eeuwige gewaardeerd. Maar is dat ook zo? Het antwoord is niet eenvoudigweg ja. Sacks laat zien dat Pinechas weliswaar in dit ene geval iets deed wat vanwege de dreigende crisis door de vingers werd gezien, maar normaal gesproken had hij nooit zoiets mogen doen. Hij had iets gedaan waartoe normaliter alleen God het recht had. Zoals ik dat hier, zeer verkort, vertel zal het vast en zeker niet meteen overtuigen. Maar lees dat essay in alle rust zelf, proevend en luisterend. En je weet weer dat het nog altijd gehoorde verwijt dat veel verhalen in de Tora zo primitief en wreed zouden zijn nergens op slaat.

Boeiend en leerzaam is ook het commentaar op de opstand van Korach. Sacks laat zien hoe leiderschap dienend wil zijn. Daar kunnen mensen die vandaag de dag in onze samenleving leiding moeten geven nog wat van leren. Het zal wel niet voor niets zijn dat Chris van Dam, oud-kamerlid voor het CDA, gezegd moet hebben dat deze boeken van Sacks inzicht en perspectief bieden voor elke politicus.        

Conclusie. De Tora is nog altijd actueel en uiterst relevant. Wanneer we de verworvenheden van onze vrije westerse samenleving koesteren zullen we daar iets voor moeten doen. Vanzelf zal het niet gaan. De weg naar echte vrijheid vergt tijd. Of zoals Sacks het zelf verwoordt (blz. 35 en 36): “Vrijheid wordt slechts bereikt door langdurige oefening in de verantwoordelijkheden en beperkingen die vrijheid vergt (……). Vrijheid is vandaag de dag net zo uitdagend als in de dagen van Mozes. Numeri blijft een van haar klassieke teksten.”

De vertaling is een indrukwekkend stuk werk is. Ook dat draagt ertoe bij dat het lezen van dit boek een feest is.

Over: Jonathan Sacks, Numeri. Boek van de woestijnjaren. 400 blz. Skandalon € 34,99